Twórczość William'a Wharton'a

   Swoją pierwszą powieść William Wharton wydał w 1978, mając już ponad 50 lat. Jego debiutem był Ptasiek – wielowarstwowa powieść, będąca podróżą przez złożoną świadomość bohatera. Książka zyskała uznanie w oczach krytyków i czytelników, a na jej podstawie Alan Parker wyreżyserował film, w którym zagrali Nicolas Cage i Matthew Modine. Potem zekranizowano także inne dwie jego powieści: Tato (zagrał m.in. Jack Lemmon), w której opisuje ostatni etap życia własnego ojca oraz W księżycową jasną noc, zawierającą część wspomnień z okresu II wojny światowej, podczas której służył w armii amerykańskiej w Europie.

Cała twórczość Whartona odwołuje się do jego biografii. Mimo iż pisarz stronił od jednoznacznych deklaracji, w postaciach opisywanych w jego powieściach można znaleźć całą jego rodzinę: żonę Rosemary, dzieci, przyjaciół. Kolejne powieści odwoływały się do bogatego życiorysu Whartona: dzieciństwa w biednych dzielnicach przedwojennej Filadelfii, przeżyć wojennych (podczas których doznał trwałego uszczerbku na zdrowiu, a także głębokiego wstrząsu psychicznego), rozwijającej się i zmieniającej rodziny, kolejnych miejsc zamieszkania, swojej twórczości, dłuższych i krótszych pobytów w różnych krajach Europy - Niemczech, Włoszech, Hiszpanii i oczywiście Francji.

Twórczość Williama Whartona odniosła bardzo duży sukces w Polsce. Wydano tu wszystkie jego książki (połowę z nich wydano tylko w Polsce), a ich nakłady przekroczyły wszelkie oczekiwania. Mimo niejednoznacznych opinii krytyków wszystkie powieści królowały na listach bestsellerów, a spotkania pisarza z miłośnikami jego twórczości przyciągały rzesze wielbicieli.

Powieści William'a Wharton'a

Ptasiek

Jest pierwszą książką jaką napisał William Wharton. Gatunkowo przypisuje się ją do powieści psychologicznej.

Ptasiek jest opowieścią o przyjaźni i marzeniach, o miłości i wojnie, o szaleństwie i pięknie. Jest historią człowieka, któremu obsesyjna miłość do ptaków umożliwia ucieczkę od ponurej rzeczywistości. I właśnie ta obsesja głównego bohatera sprawia, że sami powoli stajemy się wielce zaangażowani w opiekę nad ptakami. Sami chcielibyśmy wzlecieć w powietrze, tak jak tego pragnął z całych sił Ptasiek - tytułowy bohater.

Fabuła została skonstruowana na zasadzie opisu obecnych wydarzeń w życiu Ptaśka, które przybierają formę opowiadań jego najlepszego przyjaciela Ala, oraz opisu minionych sytuacji życiowych przytoczonych przez samego głównego bohatera. Al ukazuje obraz obecnie nękającej Ptaśka choroby psychicznej, zaś sam Ptasiek opowiada, jakie były etapy popadania w nią.

Powieść Ptasiek to także utwór o metamorfozie bohatera. Historię jego dzieciństwa, okresu dojrzewania i przyczynę przemiany poznajemy z opowiadań jego najlepszego przyjaciela Al’a Columbato. Ptasiek to amerykański chłopiec, który od najmłodszych lat życia ogarnięty jest przejmującą pasją. To właśnie z tego powodu przylgnęło do niego to jakże wymowne przezwisko. Na co dzień pochłonięty jest podpatrywaniem egzystencji ptaków i próbach ich naśladowania. Według głównego bohatera, ptaki symbolizują wolność, niezależność i szlachetność. Są to te wartości, których brakuje w otaczającej go rzeczywistości. Okres dojrzewania w cieniu II wojny światowej staje się udręką dla młodego i nieukształtowanego człowieka. Wydawałoby się, że szpital psychiatryczny to jedyne właściwe miejsce dla Ptaśka. Przyjaciel Al samodzielnie podejmuje próbę kontaktu z Ptaśkiem i przekonania go do powrotu do normalnego życia. Przywołanie wspólnych przeżyć i wspomnień z przeszłości rozbudza w głównym bohaterze poczucie człowieczeństwa i posiadania własnej historii. Ptasiek prawdopodobnie ciągle boi się stanąć twarzą w twarz z rzeczywistością, albo codzienne życie wydaje mu się nudne i przygnębiające.

Powieść, choć dotyczy ważnego problemu natury psychologicznej, przesiąknięta jest humorem (często sprośnym), słowami uznanymi powszechnie za naganne oraz erotyzmem.

Kontynuacją Ptaśka jest powieść Al.

Ptasiek doczekała się w 1984 roku ekranizacji w reżyserii Alana Parkera. Tytułowego bohatera- Ptaśka zagrał Matthew Modine, natomiast jego przyjaciela Al'a - Nicolas Cage.

Al

Al - powieść Wiliama Whortona, która jest kontynuacją jego debiutanckiej książki pod tytułem Ptasiek.

Wypuszczony ze szpitala Al Columbato otrzymuje rentę wojskową i stypendium, które umożliwia mu podjęcie studiów na dowolnie wybranej uczelni. Kupuje jeepa z demobilu i wyrusza w podróż przez Amerykę, by zrozumieć, za co niegdyś walczył. W tym czasie postanawia zostać malażem i poznaje przyszłą żonę.

Ta książka Whartona to w pewien sposób powieść drogi. Nie należy tego rozumieć jedynie dosłownie - jako podróży bohatera z Filadelfii do Kaliforni. Studia, twórcze aspiracje, wreszczie związek z kobietą rysują inną drogę - drogę dojrzewania Ala i przygotowywanie do ról artysty, kochanka, męża, a wreszczie - ojca.

 

Werniks

Książka wydana w 1984 roku. Narracja jest pierwszoosobowa, przeplatana krótkimi wierszami. Powieść posiada charakterystyczny dla autora żywy język. Werniks to psychologiczne studium nad bohaterem.

Scumbler jest wolny jak ptak. Spędza całe dni, jeżdżąc motocyklem po Paryżu. Zatrzymuje się tu i ówdzie, by malować obrazy, a potem wraca do żony i dzieci. Odniósł sukces zawodowy.. Powinien być zadowolony, lecz nie pozwalają mu na to pierwsze oznaki starości i zbliżającej się śmierci.

 

Tato

Książka "Tato" wydana w 1981 to wzruszająca saga rodzinna, ukazująca codzienne życie trzech pokoleń przeciętnych Amerykanów, osnuta na kanwie przeżyć pisarza. Bohater powieści, wyrwany z najbliższego otoczenia i rodziny, ulega głębokiemu przeobrażeniu wewnętrznemu w kontakcie z wielkomiejskim światem zmiennych norm moralnych i gwałtownego rozwoju techniki. Zderzenie tych dwóch tak całkowicie odmiennych światów sprawia, że bohater na nowo odkrywa dawne wartości, które okazują się najtrwalsze: miłość do ojca, przyjaźń i wierność samemu sobie.

 

W księżycową jasną noc

Poruszająca historia o bezsensie i okrucieństwie wojny. W księżycową jasną noc to wspaniała opowieść, w której William Wharton w poetycki i głęboko poruszający sposób przedstawia bezsens i okrucieństwo wojny. Akcja powieści toczy się na tyłach frontu w Ardenach w grudniu 1944 roku. Sześciu młodych Amerykanów natyka się na grupę żołnierzy niemieckich, podobnie jak oni zagubionych w chaosie wojny. Wszyscy stają wobec niezwykłego dylematu: mają już dość zabijania, ale nie chcą też umierać. Do spotkania dochodzi w księżycową jasną noc...

 

Stado

Zderzenie dwóch światów - małego chłopca i dojrzałego mężczyzny - powoduje przewartościowanie takich pojęć, jak: rodzina, lojalność, miłość, trwanie. Jest wezwaniem do godnego życia. Jedna z tych nielicznych powieści, które sprawiają, że niecierpliwie czekamy na koniec filmu, czy zamknięcie pubu, żeby móc powrócić do lektury... to powieść, z której Wharton powinien być szczególnie dumny.

 

Wieści

W starym młynie pięknie położonym w dolinie Morvandeon we Francji Will Kelly i jego żona Loretta przygotowują się do spędzenia Świąt Bożego Narodzenia ze swymi dawno nie widzianymi dziećmi. Za pomocą gałazek ostrokrzewu, choinki i bożonarodzeniowych pierników Will próbuje wyczarować magiczną atmosferę Świąt, jednak w sercu wcią czuje niepokój. Dzieci dorosły, losy rzuciły je w różne strony świata. Małżeństwo Willa i Loretty także przechodzi trudne chwile. Czy rodzina Kellych znajdzie spokój i radość przy wigilijnym stole? Książka ta, może jeszcze bardziej niż inne powieści Whartona, przemawia wprost do serc czytelnikow, opowiadając o sprawach, które dotyczą każdego z nas.

 

Franky Furbo

Franky Furbo to kolejny bestseller Williama Whartoa. W malutkiej włoskiej wiosce William Wiley urzeka swe dzieci opowiesciami o Frankym Furbo, lisie o cudownych, nadnaturalnych umiejętnosciach, który uratował mu życie w czasie drugiej wojny swiatowej. Kiedy jego rodzina poddaje w wątpliwość istnienie Franky'ego, William wyrusza w podróż, by przekonać ją o prawdziwości swoich słów. W trakcie wyprawy odsłania zadziwiającą perspektywę losów ludzkości: od najbardziej zamierzchłych czasów po odległą przyszłość.

 

Spóźnieni kochankowie

Jack, amerykański biznesmen, porzuca świat interesów, aby na powrót odkryć swoje życie, malując ulice Paryża i żyjąc jak kloszard. Spotkanie z Mirabelle, niewidomą siedemdziesięcioletnią kobietą, odmienia całe jego życie. Związek, który się między nimi rodzi, okazuje się zaskakujący: potężny, niewinny, a jednocześnie głęboko erotyczny. Spóźnieni kochankowie to cudownie ciepła opowieść o miłości, która pokonuje wszelkie bariery, nawet barierę śmierci. Dzieło Whartona przypomina nam o tym, że prawdziwie cenne jest nie to, co myślą inni, ale to, co robimy. Spóźnieni kochankowie opowiadają o miłości i śmierci, ciemności i świetle, ważności pracy. Jeżeli ta piękna książka niesie z sobą jakiś morał, to brzmi on następująco: nikt nie jest tak ślepy, by pewnego dnia nie przejrzeć na oczy.

 

Niezawinione śmierci

Najbardziej wstrząsająca książka Williama Whartoa. Autorr dzieli się z czytelnikami rozpaczą i gniewem po tragicznej śmierci swojej córki, zięcia i dwóch wnuczek. Wbrew pozorom jednak jest to opowieść o afirmacji życia, o radości, jaką daje miłość, o pogodzeniu się ze śmiercią i głębokim zrozumieniu naszych zmagań z codziennością.

 

Dom na Sekwanie

Dom na Sekwanie to jedna z najbardziej osobistych książek Williama Whartona, którego sprowadza do Francji pasja malarska. Kupuje barkę zacumowaną na Sekwanie, aby uczynić z niej swój rodzinny dom. Wprawia w ten sposób w ruch całą serię - czasem zabawnych, czasem tragicznych - zdarzeń. Książka ta jest przede wszystkim opowieścią o sile rodzinnej miłości zdolnej pokonać najtrudniejsze wyzwania oraz o walce człowieka w obronie własnego gniazda. Jej polskie wydanie w 1996 roku było światową prapremierą.

 

Historie rodzinne

Dedykowane polskiemu czytelnikowi nostalgiczne wspomnienie o ludziach z rodziny autora, którzy w życiu posłużyli mu za wzory, pomogli formować własne wyobrażenie o tym, kim powinien być mężczyzna. To wzruszająca galeria portretów osób bliskich autorowi, które mogą stać się bliskimi osobami także dla czytelnika.

 

Opowieści z Moulin DuBruit

Rodzina pana Henry'ego, zmęczona wielkomiejskim życiem, realizuje swoje wieloletnie marzenie o posiadaniu własnego domu na wsi. Jednak nawet w snach jej członkowie nie spodziewali się, że staną się posiadaczami trzystuletniego kamiennego młyna, który będą musieli przystosować do zamieszkania.

Pełna humoru i rodzinnego ciepła książka Williama Whartona. Nakreślone w powieści postaci członków rodziny narratora (za którym kryje się William Wharton) oraz mieszkańców uroczej wioski Moulin du Bruit i ich życiowe perypetie skłaniają do niebanalnych przemyśleń o sensie ludzkiego życia, miłości, rodzinie - wartościach uniwersalnych w każdej kulturze.

 

Szrapnel

Szrapnel to osobista opowieść o wojnie widzianej oczami osiemnastoletniego żołnierza. Druga wojna światowa dla Williama Whartona jest pasmem udręk, w którym nie ma miejsca na bohaterstwo. Szrapnel to swego rodzaju spowiedź autora, zbiór opowieści, którymi nigdy nie dzielił się nawet z najbliższymi. Opowieści śmiesznych, choć i tragicznych, zmuszających do zastanowienia się nad absurdalnością wojny. Wharton jak zwykle pisze ciepło, po ludzku, przemawiając prosto do serc czytelników.

 

Tam, gdzie spotkają się wszystkie światy

Dziennik intymny, podróż sentymentalna, próba zatrzymania czasu czy obrachunek z życiem w porze jego zmierzchu? Książka Williama Whartona jest tym wszystkim naraz. Wizyta w Filadelfii, gdzie pisarz spędził dzieciństwo, a także nie spełniony romans z przypadkowo poznaną, znacznie młodszą kobietą stają się punktem wyjścia i pretekstem do melancholijnej refleksji nad sprawami ostatecznymi: życiem, miłością, śmiercią. Ujmująca prostota, ciepło graniczące z ekshibicjonizmem, szczerość wynurzeń czynią z tej pisanej w pierwszej osobie książki pasjonującą lekturę.

 

Niedobre miejsce

Romans, w niezwykłym miejscu. Świat głębokich uczuć, wzruszeń i niecodziennych sytuacji. Opowieść o miłości, przyjaźni i zdradzie. Nina i Clyde, młode amerykańskie małżeństwo, przyjeżdżają do Paryża, aby zanurzyć się w jego artystycznej atmosferze i czerpać z niej inspirację. Clyde, artysta malarz, poznaje także bardziej ekscytującą stronę paryskiego życia... Nieoczekiwanie w ich świat wkraczają Alice i Ben, także malarz, i wszystko zaczyna się jeszcze bardziej komplikować. Cztery interpretacje rzeczywistości, odmienność w odczuwaniu kobiet i mężczyzn, różnice w podejściu do uczucia, malarstwa, poezji - wszystko to ma w tle jesienną scenerię paryskich bulwarów, nabrzeży Sekwany, pracowni na Montparnassie i kafejek w bocznych uliczkach... niby dobrze znaną, a jednak niezwykłą. Wharton zaś, znowu, jawi się jako uważny obserwator życia i ludzi, traktujący ich z ciepłym, życzliwym dystansem i humanistycznym zrozumieniem.

 

Nigdy, nigdy mnie nie złapiecie

Niebagatelną rolę w życiu małego Alberta odegrało dwoje ludzi : dziadek, który na łożu śmierci opowiedział mu historię rodziny du Aime, oraz babka, która aż do śmierci była adresatką listów pisanych z uniwersytetu, a później z frontu. W 1944 roku amerykańscy rezerwiści zostali włączeni do Wielkiej Inwazji w Europie. Był wśród nich dziewiętnastoletni Albert du Aime. Lądowanie w Normandii było dla niego traumatycznym przeżyciem, które wywarło ogromny wpływ na psychikę młodego mężczyzny. Albert brał także udział w bitwie w Ardenach, skąd ciężko ranny trafił do paryskiego szpitala. W przetrwaniu najtrudniejszych chwil pomogły mu listy do babki, które wciąż pisał. Kiedy wydaje się, że najgorsze już się skończyło, powracają wojenne koszmary...

 

Nie ustawaj w biegu

Nie ustawaj w biegu można uznać za kolejny tom intymnego dziennika Williama Whartona, w którym miłość, rodzina i fascynacja malarstwem splatają się z niezwykłymi marzeniami, codziennym cierpieniem i wojennymi wspomnieniami. To gloryfikacja pełni życia, nie rezygnowania - nawet w podeszłym wieku - z realizacji najśmielszych planów, optymizmu pozwalającego przezwyciężyć nawet najcięższą chorobę i wszelkie przeciwności losu.

 

Rubio

Romans nastolatki z dojrzałym mężczyzną. Trzydziestotrzyletni Amerykanin, porzucony przez żonę i dopiero co rozwiedziony, by odzyskać równowagę emocjonalną, udaje się do Hiszpanii. Przemierza cały kraj i w końcu na skraju półwyspu znajduje samotnię, w której ma nadzieję dojść z sobą do ładu. Z pasją remontuje zrujnowany dom na wzgórzu, w czym znajduje ukojenie. Z czasem zżywa się z hiszpańską rodziną, która nazywa go Rubio - blondyn, i traktuje jak swego. Rubio - choć wydawało mu się, że nie jest zdolny do miłości - namiętnie i z wzajemnością zakochuje się w hiszpańskiej siedemnastolatce. Gwałtowne uczucie wybucha z siłą, jakiej Rubio nie zaznał nigdy w życiu. Wydaje mu się, że w końcu poznał, co to szczęście. Ale zapomniał o jednym - jest w Hiszpanii, a nie w Ameryce. Tu sprawy nie układają się tak prosto, jak by chciał. Czy naprawdę potrafi nie tylko brać, ale i dawać szczęście?